Αυξήσεις στα χαρτιά, λιγότερα στο πορτοφόλι:πληθωρισμός και φόροι που τρώνε το εισόδημα το 2026

 

Στην αυγή του 2026, η εικόνα της ελληνικής οικονομίας μοιάζει διπλή. Από τη μία πλευρά, οι δείκτες της ανάπτυξης διατηρούνται σε θετική τροχιά και οι μισθοί αυξάνονται ονομαστικά. Από την άλλη, για μεγάλο μέρος των νοικοκυριών, το εισόδημα δεν φτάνει όπως πριν. Η καθημερινότητα ακριβαίνει και η αγοραστική δύναμη συρρικνώνεται, καθώς οι αυξήσεις δεν συμβαδίζουν με το πραγματικό κόστος ζωής, ενώ φόροι και ασφαλιστικές επιβαρύνσεις «σβήνουν» μεγάλο μέρος από την όποια βελτίωση.

Στις συντάξεις, για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, η αναπροσαρμογή των κύριων συντάξεων παραμένει κάτω από τον πληθωρισμό. Η αύξηση διαμορφώνεται στο 2,4%, την ώρα που ο επίσημος πληθωρισμός φτάνει ή ξεπερνά το 3%. Την ίδια στιγμή, αναφέρεται ότι ο «πληθωρισμός των φτωχών» στα τρόφιμα είναι πολλαπλάσιος. Η πίεση γίνεται εντονότερη, καθώς οι επικουρικές συντάξεις μένουν εκτός οποιασδήποτε αναπροσαρμογής, με αποτέλεσμα το συνολικό εισόδημα πολλών συνταξιούχων να παραμένει στάσιμο ενώ οι τιμές ανεβαίνουν.

Στο ίδιο πεδίο, η διατήρηση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) εξακολουθεί να λειτουργεί ως πρόσθετη κράτηση. Όπως περιγράφεται, σε αρκετές περιπτώσεις απορροφά ολόκληρη την ετήσια αύξηση, αφήνοντας τον συνταξιούχο με αμετάβλητο ή ακόμη και χαμηλότερο καθαρό ποσό.

Για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα, το τοπίο διαμορφώνεται από τη δομή της αγοράς εργασίας. Το 70% των εργαζομένων απασχολείται σε επιχειρήσεις με λιγότερα από 20 άτομα προσωπικό, γεγονός που κάνει τη συλλογική διαπραγμάτευση δύσκολη. Σε αυτό το πλαίσιο, οι κλαδικές συμβάσεις δεν καλύπτουν συχνά τους εργαζόμενους, με αποτέλεσμα οι αυξήσεις που θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τον πληθωρισμό να μην περνούν εύκολα. Παράλληλα, οι αυξήσεις στον κατώτατο μισθό, όπως σημειώνεται, λειτουργούν συχνά ως «ταβάνι» και όχι ως αφετηρία. Εργαζόμενοι που βρίσκονται λίγο πάνω από τον κατώτατο βλέπουν τις αποδοχές τους να μένουν σταθερές για χρόνια, ενώ το κόστος στέγασης και ενέργειας απορροφά πλέον το 40% έως 50% του μισθού τους.

Σημαντικό μέρος της απώλειας διαθέσιμου εισοδήματος αποδίδεται και σε αυτό που περιγράφεται ως «φορολογικό σουρωτήρι». Η φορολογική κλίμακα και το αφορολόγητο δεν τιμαριθμοποιούνται, με αποτέλεσμα όταν αυξάνονται ονομαστικά τα εισοδήματα, πολλοί να περνούν σε υψηλότερα κλιμάκια χωρίς πραγματική ενίσχυση της αγοραστικής τους δύναμης. Όπως αναφέρεται, όσοι ξεπερνούν τα 719 ευρώ τον μήνα από οποιαδήποτε πηγή εισοδήματος αντιμετωπίζουν άμεση παρακράτηση 28% της αύξησης: 6% υπέρ ΕΟΠΥΥ ως εισφορά υγείας και 20% φόρο εισοδήματος. Με αυτόν τον μηχανισμό, από μια αύξηση 100 ευρώ, τα 28 ευρώ πηγαίνουν άμεσα στο κράτος και τα υπόλοιπα 72 ευρώ καλούνται να καλύψουν ανατιμήσεις που έχουν ήδη επιβαρύνει τα βασικά αγαθά κατά 10% έως 15% σε βάθος διετίας.

Στους ελεύθερους επαγγελματίες, το 2026 φέρνει νέα αύξηση ασφαλιστικών εισφορών κατά 2,6%, η οποία προστίθεται, όπως σημειώνεται, στον πρόσφατο τεκμαρτό τρόπο φορολόγησης που υποθέτει έσοδα τα οποία συχνά δεν υπάρχουν. Για τον μικρό επαγγελματία, η επιβάρυνση αυτή παρουσιάζεται ως άμεση απώλεια ρευστότητας για την επιχείρηση και το νοικοκυριό.

Αντίστοιχα, οι αγρότες αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος παραγωγής σε λιπάσματα, πετρέλαιο και ρεύμα, ενώ επισημαίνεται ότι οι αγροτικές ενισχύσεις συχνά καθυστερούν ή περικόπτονται. Στο ίδιο πλαίσιο, η έμμεση φορολογία στα εφόδια πιέζει τα κεφάλαια κίνησης, με αποτέλεσμα το τελικό διαθέσιμο εισόδημα να μειώνεται, ακόμη και όταν κάποιες τιμές προϊόντων αυξάνονται ονομαστικά.

Στην εξίσωση του διαθέσιμου εισοδήματος, ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στον ΦΠΑ. Με συντελεστές έως 24%, επισημαίνεται ότι ο έμμεσος φόρος επιβαρύνει δυσανάλογα τους χαμηλόμισθους, καθώς απορροφά μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους. Όταν οι τιμές βασικών αγαθών ανεβαίνουν, αυξάνονται αντίστοιχα και οι εισπράξεις από ΦΠΑ, γεγονός που περιγράφεται ως «πληθωριστικό κέρδος» για το δημόσιο ταμείο. Η μη μείωση του ΦΠΑ σε βασικά είδη διατροφής παρουσιάζεται ως βασικός λόγος που οι μικρές αυξήσεις στους μισθούς χάνονται πριν ολοκληρωθεί ο μήνας.

Η συνεχιζόμενη υποχώρηση του πραγματικού εισοδήματος συνδέεται και με ευρύτερες κοινωνικές επιπτώσεις. Περιγράφεται ότι η μεσαία τάξη συρρικνώνεται, οι νέοι εργαζόμενοι δυσκολεύονται να αποταμιεύσουν ή να δημιουργήσουν οικογένεια και πολλοί συνταξιούχοι αναζητούν τρόπους να καλύψουν βασικές ανάγκες, όπως φάρμακα και θέρμανση. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο ότι το 50% των συνταξιούχων βρίσκεται κάτω ή οριακά στο επίπεδο των 719 ευρώ, με τη φορολόγηση από το πρώτο ευρώ πάνω από αυτό το όριο να περιορίζει, όπως τονίζεται, τη δυνατότητα για στοιχειωδώς αξιοπρεπή διαβίωση.

Στο ίδιο κείμενο διατυπώνεται ότι για ουσιαστική ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος απαιτούνται παρεμβάσεις όπως η πλήρης τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας και του αφορολόγητου, η κατάργηση επιβαρύνσεων όπως η ΕΑΣ και οι υψηλές κρατήσεις υγείας στις χαμηλές συντάξεις, η ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων και η μείωση του ΦΠΑ σε ενέργεια και τρόφιμα. Διαφορετικά, εκτιμάται ότι το 2026 θα συνεχίσει να αποτυπώνει την ίδια αντίφαση: καλύτερους αριθμούς στους δείκτες, αλλά μεγαλύτερη πίεση στο πορτοφόλι των πολιτών.